Fundacja rodzinna pozwala uporządkować zarządzanie majątkiem i zaplanować jego przekazywanie kolejnym pokoleniom. Może gromadzić udziały w spółkach, nieruchomości oraz inne aktywa, a następnie finansować świadczenia dla wskazanych osób. Jej utworzenie wiąże się jednak z kosztami, obowiązkami księgowymi i szczególnymi zasadami podatkowymi.
We wrześniu 2026 r. dodatkowe zainteresowanie budzą proponowane zmiany w opodatkowaniu. Przedsiębiorcy pytają, czy wypłaty będą droższe, jak traktować wynajem nieruchomości i czy warto przyspieszać decyzję o założeniu fundacji. Odpowiedź wymaga oddzielenia obowiązujących przepisów od projektu nowelizacji.
W tym poradniku wyjaśniamy, jak działa ten model sukcesji, kiedy pojawiają się CIT i PIT oraz jakie dokumenty trzeba przygotować. Pokazujemy także przykład wypłaty i listę pytań, które warto omówić przed podjęciem decyzji.
Stan prawny i status opisanych prac legislacyjnych: 24 września 2026 r. Sekcja o projekcie UD447 dotyczy proponowanych rozwiązań, a nie obowiązujących zmian podatkowych.
Czym jest fundacja rodzinna i do czego służy?
Fundacja rodzinna jest odrębną osobą prawną. Jej zadaniem jest gromadzenie mienia, zarządzanie nim w interesie beneficjentów i spełnianie świadczeń na ich rzecz. Szczegółowy cel określa fundator w statucie. Podstawowe zasady zawiera ustawa o fundacji rodzinnej.
W praktyce rozwiązanie pomaga zachować majątek w jednej strukturze. Przykładowo udziały w rodzinnej spółce mogą należeć do fundacji, a członkowie rodziny otrzymywać świadczenia według wcześniej ustalonych zasad. Nie każdy beneficjent musi samodzielnie zarządzać przedsiębiorstwem.
Istotne jest rozdzielenie trzech funkcji: posiadania majątku, podejmowania decyzji i korzystania ze świadczeń. Osoba uprawniona do otrzymywania pieniędzy nie musi mieć prawa do samodzielnej sprzedaży nieruchomości czy udziałów należących do fundacji.
Fundacja rodzinna nie jest prywatnym kontem fundatora. Po wniesieniu składników majątkowych ich właścicielem staje się odrębny podmiot. Korzystanie z pieniędzy i innych aktywów powinno odpowiadać statutowi, uchwałom oraz przepisom.
Dla kogo fundacja rodzinna może być dobrym rozwiązaniem?
Ten model warto rozważyć, gdy przedsiębiorca chce utrzymać ciągłość rodzinnego biznesu, ograniczyć rozdrobnienie własności i ustalić zasady finansowania potrzeb bliskich. Szczególne znaczenie może mieć sytuacja, w której tylko część następnego pokolenia zamierza pracować w firmie.
Przykład: rodzice posiadają udziały w spółce produkcyjnej i kilka wynajmowanych lokali. Jedno dziecko chce zarządzać spółką, drugie wykonuje inny zawód. Można zaplanować strukturę, która zachowa wspólny majątek, a jednocześnie określi zasady świadczeń dla obojga dzieci. Dobrze zaplanowana fundacja rodzinna pozwala ustalić, jaka część dostępnych środków trafi na potrzeby beneficjentów, a jaka pozostanie na przyszłe inwestycje.
Takie rozwiązanie wymaga perspektywy dłuższej niż jedna transakcja. Jego przydatność należy oceniać przez pryzmat wartości aktywów, przewidywanych wpływów, kosztów obsługi i potrzeb rodziny. Ustawowe minimum majątkowe nie jest automatycznie progiem ekonomicznej opłacalności.
Jeżeli większość środków ma być szybko przeznaczana na bieżące wydatki prywatne, korzyść z długoterminowego gromadzenia kapitału może mieć mniejsze znaczenie. Warto porównać fundację z innymi sposobami organizacji sukcesji, uwzględniając również konsekwencje prawne, a nie tylko stawki podatków.
Jak powstaje fundacja rodzinna?
Fundatorem może być osoba fizyczna mająca pełną zdolność do czynności prawnych. Dopuszczalne jest ustanowienie fundacji przez więcej niż jedną osobę. Wyjątek dotyczy ustanowienia jej w testamencie, gdy fundator może być tylko jeden.
Do podstawowych etapów należą:
- Ustalenie celu, beneficjentów i zasad zarządzania majątkiem.
- Złożenie oświadczenia o ustanowieniu w akcie założycielskim albo testamencie, w formie aktu notarialnego.
- Przygotowanie statutu i spisu mienia.
- Ustanowienie organów wymaganych przez ustawę lub statut.
- Wniesienie funduszu założycielskiego w ustawowym terminie.
- Uzyskanie wpisu do rejestru fundacji rodzinnych.
Rejestr prowadzi Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim. Fundacja rodzinna uzyskuje osobowość prawną z chwilą wpisu. Wcześniej funkcjonuje jako fundacja w organizacji.
Przy ustanowieniu w akcie założycielskim fundusz trzeba wnieść przed wpisem. W przypadku testamentu ustawodawca przewiduje dwa lata od wpisania do rejestru. Dodatkowo należy dopilnować zgłoszenia fundacji w organizacji do rejestru w ciągu sześciu miesięcy od jej powstania. Niedochowanie tego terminu może spowodować utratę zwolnienia z CIT od początku jej istnienia.
Ile kosztuje fundacja rodzinna?
Minimalna wartość funduszu założycielskiego wynosi 100 000 zł. Mogą się na niego składać pieniądze albo inne składniki mienia. Nie jest to opłata urzędowa: wniesiony majątek służy realizacji celów fundacji.
Osobno trzeba zaplanować koszty przygotowania statutu, czynności notarialnych, postępowania rejestrowego, ewentualnych wycen i analizy podatkowej. Po rozpoczęciu działalności pojawiają się wydatki na księgowość, sprawozdawczość, obsługę prawną i wymagany audyt.
Nie istnieje jedna rzetelna cena za całe przedsięwzięcie. Obsługa kilku prostych aktywów będzie wyglądała inaczej niż zarządzanie udziałami w wielu spółkach, nieruchomościami i inwestycjami zagranicznymi. Budżet należy przygotować na kilka lat, wraz z rezerwą na podatki i świadczenia.
Trzeba zachować płynność także wtedy, gdy spółka zależna nie wypłaci dywidendy lub lokal pozostanie niewynajęty. Wysoka wartość majątku nie oznacza automatycznie dostępności gotówki.
Jaką działalność może prowadzić fundacja rodzinna?
Ustawa zawiera zamknięty katalog dopuszczalnej działalności gospodarczej. Obejmuje on między innymi najem i dzierżawę, uczestnictwo w spółkach, nabywanie i zbywanie papierów wartościowych oraz określone pożyczki.
Fundacja rodzinna może udzielać pożyczek beneficjentom, spółkom kapitałowym, w których posiada udziały lub akcje, oraz spółkom osobowym, w których uczestniczy. Sama dopuszczalność pożyczki nie przesądza jednak o jej neutralności podatkowej.
Sprzedaż mienia jest dozwolona zasadniczo pod warunkiem, że nie zostało ono nabyte wyłącznie w celu dalszego zbycia. Ustawa przewiduje wyjątki, między innymi dla określonych praw związanych z uczestnictwem w spółkach i papierów wartościowych. Dlatego różne aktywa wymagają odrębnej oceny.
Prowadzenie bezpośrednio sklepu, działalności budowlanej czy typowych usług operacyjnych nie staje się dozwolone wyłącznie dlatego, że przewidziano je w statucie. Przekroczenie katalogu ustawowego oznacza między innymi zastosowanie 25% CIT do podstawy opodatkowania dotyczącej takiej działalności.
Fundacja rodzinna a CIT – kiedy powstaje podatek?
Punktem wyjścia jest zwolnienie podmiotowe z CIT, ale ustawa przewiduje istotne wyjątki. Nie należy utożsamiać tego modelu z całkowitym brakiem podatków.
| Zdarzenie | Podstawowa zasada obowiązująca w opisanym stanie prawnym |
|---|---|
| Uzyskiwanie przychodów w ramach dozwolonej działalności | Co do zasady zwolnienie z CIT, z ustawowymi wyjątkami. |
| Świadczenie dla beneficjenta | 15% CIT po stronie fundacji. |
| Świadczenie zakwalifikowane jako ukryty zysk | 15% CIT po stronie fundacji. |
| Działalność wykraczająca poza ustawowy katalog | 25% CIT od właściwej podstawy opodatkowania. |
| Określony najem na rzecz fundatora, beneficjenta lub podmiotów powiązanych | Wyłączenie zwolnienia i rozliczenie według właściwych przepisów CIT. |
Fundacja rodzinna płaci obecnie 15% podatku od wartości świadczenia przekazanego lub postawionego do dyspozycji beneficjenta. Obowiązek może więc dotyczyć także udostępnienia rzeczy lub praw, a nie wyłącznie przelewu pieniędzy.
Ta sama stawka występuje przy wydawaniu mienia w związku z rozwiązaniem fundacji, przy czym przepisy przewidują szczególne zasady ustalania podstawy, w tym jej pomniejszenie o wartość podatkową mienia wniesionego przez fundatorów. Likwidacji nie należy zatem rozliczać automatycznie jak zwykłej wypłaty.
Podstawy tych rozliczeń znajdują się w ustawie o CIT, zwłaszcza art. 6 oraz art. 24q–24s. Osobno mogą pojawić się obowiązki dotyczące VAT, podatku od nieruchomości czy podatku od przychodów z budynków, jeżeli spełnione zostaną właściwe przesłanki.
Jaki PIT płaci beneficjent?
Opodatkowanie odbiorcy świadczenia jest odrębne od CIT fundacji. Znaczenie mają relacja z fundatorem oraz ustawowa proporcja mienia.
Fundator i osoby z tak zwanej grupy zerowej mogą korzystać ze zwolnienia z PIT w odpowiednim zakresie. Do tej grupy należą małżonek, zstępni, wstępni, pasierb, rodzeństwo, ojczym i macocha. Nie obejmuje ona automatycznie całej dalszej rodziny.
Dla osób zaliczanych względem fundatora do I lub II grupy podatkowej, w zakresie nieobjętym zwolnieniem i przy uwzględnieniu właściwej proporcji, przewidziano 10% PIT. Pozostałe przychody objęte tym reżimem podlegają zasadniczo 15% PIT. Szczegóły określa ustawa o PIT: art. 21 ust. 1 pkt 157 i ust. 49 oraz art. 30 ust. 1 pkt 17.
Fundacja rodzinna nie powinna stosować zwolnienia tylko na podstawie nazwiska beneficjenta lub ogólnego stwierdzenia, że należy on do rodziny. Przy kilku fundatorach należy prawidłowo ustalić proporcje, uwzględnić ustawowe reguły przypisywania wniesionego mienia i sprawdzić pokrewieństwo. Znaczenie może mieć również rezydencja podatkowa odbiorcy.
Przykład: świadczenie w wysokości 100 000 zł
Załóżmy, że fundacja rodzinna przekazuje córce jedynego fundatora świadczenie pieniężne w wysokości 100 000 zł. Zakładamy polską rezydencję podatkową, pełne spełnienie warunków zwolnienia z PIT i brak szczególnych pomniejszeń CIT.
Rozliczenie wygląda następująco:
- wartość świadczenia: 100 000 zł;
- CIT fundacji: 100 000 zł × 15% = 15 000 zł;
- PIT beneficjentki: 0 zł, przy spełnieniu wskazanych warunków;
- łączny wypływ gotówki związany ze świadczeniem i CIT: 115 000 zł.
CIT jest w tym przykładzie dodatkowym wydatkiem fundacji. Nie odejmujemy go od świadczenia tak, jakby córka miała otrzymać 85 000 zł. Jeżeli dostępny budżet wynosi łącznie tylko 100 000 zł, wysokość możliwej wypłaty trzeba wyliczyć inaczej.
Ten prosty przykład pokazuje, dlaczego przed podjęciem uchwały należy ustalić zarówno wartość świadczenia, jak i środki potrzebne na podatek. Przy beneficjencie bez pełnego zwolnienia dochodzi jeszcze analiza PIT i obowiązków płatnika.
Ukryte zyski – na jakie rozliczenia uważać?
CIT może wystąpić także przy operacjach, które nie są zwykłym świadczeniem statutowym. Przepisy szczegółowo określają kategorię ukrytych zysków.
Należą do niej między innymi odsetki i inne opłaty od pożyczek udzielonych fundacji przez fundatora, beneficjenta lub określony podmiot powiązany. Katalog obejmuje również wskazane usługi niematerialne świadczone przez takie osoby lub podmioty, a także niektóre nieodpłatne świadczenia i rozliczenia nierynkowe.
Przykład: fundator finansuje działalność fundacji oprocentowaną pożyczką. Przelewane mu odsetki wymagają sprawdzenia pod kątem ukrytych zysków, mimo że sama umowa pożyczki została prawidłowo sporządzona. Nie wystarczy uznać ich za zwykły koszt finansowania.
Osobnej kontroli wymagają pożyczki dla beneficjentów, zwłaszcza długoletnie i niespłacone w terminach wskazanych w ustawie. Przed każdą taką operacją należy ocenić umowę, harmonogram, powiązania i rzeczywisty przepływ środków.
Nieruchomości w fundacji – czy najem zawsze jest zwolniony?
Nie. Choć najem mieści się w katalogu dozwolonej działalności, zwolnienie z CIT ma wyjątki. Szczególnie ważne jest wynajmowanie przedsiębiorstwa, jego zorganizowanej części lub składników majątku służących działalności fundatora, beneficjenta albo ustawowo określonego podmiotu powiązanego.
Fundacja rodzinna wynajmująca halę własnej spółce operacyjnej nie powinna z góry zakładać braku bieżącego CIT. Trzeba przeanalizować rodzaj powiązania, sposób wykorzystania nieruchomości i warunki umowy. Ewentualne późniejsze świadczenie dla beneficjenta wymaga dalszego rozliczenia, z uwzględnieniem przewidzianego w ustawie mechanizmu pomniejszenia podatku.
Podobnej ostrożności wymaga model krótkotrwałego zakwaterowania. O kwalifikacji przesądza rzeczywisty zakres czynności, a nie samo użycie słowa „najem” na fakturze. Dodatkowe usługi mogą zmieniać ocenę działalności. Kwestie VAT należy rozpatrywać osobno od zwolnienia w podatku dochodowym.
Księgowość, deklaracje i audyt
Fundacja rodzinna prowadzi księgi rachunkowe i sporządza sprawozdania finansowe. Zwolnienie określonych przychodów z CIT nie usuwa obowiązku ich prawidłowego ujęcia w ewidencji.
Dokumentacja powinna umożliwiać odtworzenie wniesionego majątku, jego wartości, przypisania do fundatorów, otrzymanych przychodów i wypłaconych świadczeń. Potrzebne są także aktualna lista beneficjentów, uchwały, umowy oraz dowody wykonania operacji. Spis mienia ma znaczenie nie tylko organizacyjne, ale również podatkowe.
Podatek od świadczeń objętych art. 24q wpłaca się zasadniczo do 20. dnia następnego miesiąca. Deklarację CIT-8FR składa się elektronicznie do końca trzeciego miesiąca kolejnego roku podatkowego. Formularz jest dostępny w oficjalnym wykazie formularzy CIT. Zależnie od operacji mogą być potrzebne także inne deklaracje.
Fundacja rodzinna podlega ponadto szczególnemu audytowi co najmniej raz na cztery lata. Jeżeli jej sprawozdanie finansowe podlega obowiązkowemu badaniu na podstawie ustawy o rachunkowości, audyt przeprowadza się corocznie, przed zatwierdzeniem sprawozdania. To odrębny obowiązek, który trzeba uwzględnić w harmonogramie i budżecie.
Po rejestracji należy również dopełnić obowiązków dotyczących CRBR. Ministerstwo Finansów publikuje wyjaśnienia dotyczące zgłoszenia fundacji rodzinnych do CRBR. Pojęcia beneficjenta świadczeń i beneficjenta rzeczywistego nie powinny być stosowane zamiennie bez analizy przepisów.
Przed rozpoczęciem operacji warto ustalić zakres obsługi i obieg dokumentów. Informacje o wsparciu w prowadzeniu ksiąg znajdują się w naszej ofercie usług księgowych.
Fundacja rodzinna – jakie zmiany są proponowane?
Na dzień przygotowania artykułu należy rozróżnić dwa materiały: opublikowany przez ministerstwo projekt przeglądu ustawy o fundacji rodzinnej oraz podatkowy projekt UD447. Przegląd zawiera szersze rekomendacje, które nie stają się prawem przez samo ich opublikowanie.
W oficjalnej karcie projektu UD447 wskazano między innymi propozycję podwyższenia stawki z art. 24q ustawy o CIT z 15% do 19%. Kierunki prac obejmują również ograniczenia preferencji przy sprzedaży określonego majątku, rozliczenia najmu, zagraniczne jednostki kontrolowane oraz podmioty transparentne podatkowo. Przewidziano też rozszerzenie zwolnienia PIT w określonych sytuacjach dotyczących potomków rodzeństwa będącego fundatorami.
Projekt znalazł się w porządku obrad Stałego Komitetu Rady Ministrów z 23 września 2026 r.. Samo umieszczenie w porządku obrad nie oznacza uchwalenia ani wejścia w życie ustawy. Szczegółowe okresy utrzymywania aktywów, wyjątki i przepisy przejściowe trzeba oceniać na podstawie aktualnej wersji projektu, ponieważ zmieniają się w toku prac.
Fundacja rodzinna może przygotować analizę wariantową przyszłych wydatków. Dla świadczenia wynoszącego 100 000 zł stawka 19%, gdyby została wprowadzona i miała do niego zastosowanie, oznaczałaby 19 000 zł CIT zamiast 15 000 zł. To symulacja skutku propozycji, a nie wyliczenie obecnego zobowiązania.
Przed przyspieszeniem wypłat lub przeniesieniem aktywów trzeba sprawdzić cel operacji, statut, płynność i jej pełne konsekwencje podatkowe. Samo założenie fundacji przed zmianą przepisów nie gwarantuje zachowania wszystkich dotychczasowych zasad dla przyszłych transakcji.
Jak przygotować się do decyzji o założeniu fundacji?
Najpierw warto spisać majątek, zobowiązania i potrzeby rodziny. Następnie ustalić, kto będzie zarządzał aktywami, jakie świadczenia mają być realizowane oraz z jakich wpływów zostaną sfinansowane.
Przed spotkaniem z doradcami przygotuj:
- listę aktywów wraz z dokumentami nabycia i informacją o obciążeniach;
- strukturę własności spółek i opis planowanych transakcji;
- listę przyszłych beneficjentów oraz ich relacje z fundatorami;
- plan wypłat i inwestycji na kilka kolejnych lat;
- informacje o pożyczkach, poręczeniach i innych zobowiązaniach;
- przewidywany budżet księgowości, podatków, audytu i obsługi prawnej.
Fundacja rodzinna powinna mieć statut odpowiadający rzeczywistym potrzebom. Warto opisać zastępowanie osób zarządzających, zasady podejmowania decyzji oraz sposób postępowania przy konflikcie interesów. Dobry dokument musi działać również wtedy, gdy fundator nie będzie mógł osobiście nadzorować spraw.
Jakie dane przekazać księgowości przed pierwszą wypłatą?
Sama dyspozycja przelewu nie wystarczy do prawidłowego rozliczenia. Księgowość powinna otrzymać dokument określający podstawę świadczenia, dane beneficjenta, jego rezydencję podatkową, informacje o relacji z fundatorami oraz aktualne dane potrzebne do ustalenia proporcji mienia. Przy świadczeniu niepieniężnym trzeba dodatkowo ustalić jego wartość.
Dobrą praktyką jest uzgodnienie, kto zatwierdza wypłatę, kto sprawdza jej zgodność z dokumentami i kiedy informacja trafia do osoby rozliczającej podatek. W miesięcznym zestawieniu warto oddzielić świadczenia od wynagrodzeń, zwrotów wydatków i rozliczeń pożyczek. Każda z tych operacji może wymagać innej kwalifikacji.
Przy regularnych wypłatach pomocny będzie wspólny harmonogram obejmujący daty przelewów, terminy podatkowe i planowane wpływy z inwestycji. Pozwala on wcześniej zauważyć niedobór gotówki oraz wyjaśnić brakujące dokumenty, zanim powstanie obowiązek podatkowy. Taki obieg informacji warto ustalić już przy uruchamianiu struktury.
Najczęstsze pytania
Czy fundacja rodzinna jest przeznaczona wyłącznie dla bardzo dużych firm?
Nie ma takiego ograniczenia. Minimalny fundusz wynosi 100 000 zł, ale opłacalność zależy od kosztów utrzymania, charakteru majątku i celów sukcesyjnych. Samo spełnienie minimum nie przesądza o zasadności rozwiązania.
Czy wniesione pieniądze można swobodnie wycofać?
Nie. Ustawa ogranicza zwrot fundatorowi mienia wniesionego na fundusz założycielski. Świadczenia, inne rozliczenia i ewentualne rozwiązanie fundacji wymagają właściwej podstawy oraz odrębnej oceny podatkowej.
Czy każdy członek rodziny otrzyma świadczenie bez PIT?
Nie. Znaczenie mają stopień pokrewieństwa, proporcja mienia i warunki ustawowe. Nawet przy zwolnieniu beneficjenta z PIT fundacja może być zobowiązana do zapłaty własnego CIT.
Czy fundacja rodzinna chroni przed wszystkimi długami fundatora?
Nie. Ustawa przewiduje między innymi solidarną odpowiedzialność za zobowiązania fundatora powstałe przed ustanowieniem fundacji oraz szczególne zasady dotyczące alimentów. Odpowiedzialność określona w tych przepisach jest ograniczona wartością wniesionego mienia, obliczaną według ustawowych zasad.
Czy podwyżka CIT do 19% już obowiązuje?
Nie w opisanym stanie prawnym. Jest elementem projektu UD447. Dla świadczeń objętych art. 24q obowiązująca stawka wynosi 15%. Przed przyszłą wypłatą należy ponownie sprawdzić przepisy właściwe dla jej daty.
Fundacja rodzinna i uporządkowane rozliczenia
Fundacja rodzinna może pomóc zachować ciągłość zarządzania majątkiem, jeżeli jej zasady odpowiadają potrzebom rodziny i możliwościom finansowym. Decyzję warto oprzeć na planie sukcesji, rzetelnej kalkulacji oraz współpracy z prawnikiem, doradcą podatkowym i księgowością.
Ann Mar – biuro rachunkowe wspiera przedsiębiorców w prowadzeniu rozliczeń księgowych, kadrowych i płacowych. Jeśli planują Państwo zmiany w organizacji majątku lub działalności i chcą ustalić zakres potrzebnej obsługi księgowej, zapraszamy do kontaktu z biurem Ann Mar.



